Melisa Lekarska – właściwości lecznicze, działanie, przeciwwskazania, skutki uboczne

Melisa lekarska (Melissa officinalis) ma łagodny smak z nutą cytryny i mięty. Dopełnieniem pysznego smaku są liczne właściwości lecznicze melisy. Herbata z melisy to naturalny środek leczniczy popularny na całym świecie. Obecnie melisa ma zastosowanie w ziołolecznictwie zarówno jako środek uspokajający i nasenny, jak i wzmacniający trawienie. Dowiedz się, jakie jest jej działanie, przeciwwskazania i skutki uboczne melisy.

Melisa lekarska jest ziołem z tej samej rodziny co mięta (Lamiaceae). Rośnie dziko w płd. Europie, płn. Afryce, Azji Mniejszej i płd. Szwajcarii, jest także uprawiana.

W starożytności uważana była za środek wzmacniający i wypędzający melancholię. Melisa po grecku oznacza pszczołę, była ceniona przez pszczelarzy, którzy nacierali nią ule przed wpuszczeniem pszczół.

Obecnie w kuchniach wielu narodów jest używana jako przyprawa do sałat, zup, mięs, napojów, herbaty. Można użyć melisy do marynowania kurczaka lub ryby, albo aromatyzowania pieczonych potraw i dżemów.

Inne nazwy: rojownik lekarski, matecznik, pszczelnik.

Nazwa łacińska: Melissa officinalis

Surowce lecznicze: ziele melisy, które po zgnieceniu ma zapach cytryny.

Substancje lecznicze: kwas rozmarynowy, olejki eteryczny (cytral, cytronelal, linalol, geraniol i beta-kariofilen), ponadto garbniki, związki żywicowe, substancje gorzkie, śluzy, kwasy organiczne i trójterpeny.

Melisa – właściwości lecznicze i działanie

  • uspokajające
  • nasenne
  • przeciwskurczowe

Zastosowanie melisy lekarskiej

Liść melisy właściwości – na uspokojenie

Liść melisy ma bardzo łagodne, a jednocześnie skuteczne właściwości uspokajające.

Zmniejsza nadmierne napięcie układu nerwowego. Może być również stosowana na stres i na nerwicę w celu zmniejszenia objawów lęku, takich jak nerwowość i pobudliwość.

Badania sugerują, że zawarty w roślinie kwas rozmarynowy (który znajduje się w melisie) zwiększa dostępność neuroprzekaźników w mózgu znanych jako kwas gamma-aminomasłowy (GABA). Uważa się, że niski poziom GABA w mózgu jest związany z lękiem i innymi zaburzeniami nastroju. [1]Kwon YO, Hong JT, Oh KW. Rosmarinic acid potentiates pentobarbital-Induced sleep behaviors and non-rapid eye movement (NREM) sleep through the activation of GABAA-ergic systemsBiomol Ther (Seoul).

Melisa na sen

Melisa w połączeniu z korzeniem kozłka lekarskiego (walerianą) może pomóc złagodzić niepokój i związane z nim zaburzenia snu, takie jak bezsenność i bezdech senny, a także znacząco poprawić jakość snu. [2]S.F. Müller, S. Klement, A combination of valerian and lemon balm is effective in the treatment of restlessness and dyssomnia in children, Phytomedicine, Volume 13, Issue 6, 2006, Pages 383-387, ISSN 0944-7113[3]S. Taavoni, N. Nazem ekbatani, H. Haghani, Valerian/lemon balm use for sleep disorders during menopause, Complementary Therapies in Clinical Practice, Volume 19, Issue 4, 2013, Pages 193-196, ISSN 1744-3881

Uważa się, że połączenie tych ziół pomaga w zasypianiu, działając bezpośrednio na receptory GABA w mózgu, zapewniając łagodny efekt uspokajający, jednocześnie stymulując produkcję serotoniny, hormonu „dobrego samopoczucia”.

Melisa a funkcje poznawcze

Właściwości melisy wzmacniające funkcje poznawcze wydają się być korzystne, jeśli się jest zestresowanym, ale w przeciwnym razie zioło to ma jedynie działanie uspokajające. Może to również przejawiać się w sposób negatywny, ponieważ osoby zdrowe, które zażywają to zioło przed testem poznawczym, wydają się mieć gorsze wyniki niż placebo w zakresie czasu reakcji i tworzenia pamięci (prawdopodobnie związanych z sennością), jednocześnie poprawiając jakość wspomnień (ilość utworzonych prawidłowych wspomnień, a nie „zapamiętywania” czegoś, co się nie zdarzyło).

Herbata z melisy na ciśnienie i serce

Herbata z melisy może pomóc chronić ogólny stan zdrowia serca. Badania wykazały, że herbata z melisy może obniżać poziom trójglicerydów i poprawiać syntezę cholesterolu. Częste spożywanie naparu z melisy może przyczynić się do obniżenia złego poziomu cholesterolu LDL i obniżenia ciśnienia krwi. [4]Hee-jin Jun, Ji Hae Lee, Yaoyao Jia, Minh-Hien Hoang, Hanna Byun, Kyoung Heon Kim, Sung-Joon Lee, Melissa officinalis Essential Oil Reduces Plasma Triglycerides in Human Apolipoprotein E2 Transgenic Mice by Inhibiting Sterol Regulatory Element-Binding Protein-1c–Dependent Fatty Acid SynthesisThe Journal of Nutrition, Volume 142, Issue 3, March 2012, Pages 432–440.

Na serce, herbata z melisy działa uspokajająco. Jest pomocna w leczeniu łagodnych zaburzeń rytmu serca (arytmii). Działanie to prawdopodobnie wynika z przeciwzapalnych i kojących właściwości herbaty z melisy. [5]Joukar S, Zarisfi Z, Sepehri G, Bashiri A. Efficacy of Melissa officinalis in suppressing ventricular arrhythmias following ischemia-reperfusion of the heart: a comparison with amiodarone. Med Princ Pract. 2014;23(4):340-345. doi:10.1159/000363452

Wyciąg (ekstrakt) z melisy

Wyciąg (ekstrakt) z melisy reguluje pracę przewodu pokarmowego. Znosi stany skurczowe w jelitach i drogach żółciowych. Ma także właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Niszczy wiele rodzajów bakterii (Gram-dodatnie i Gram-ujemne), a także bakterie niewrażliwe na antybiotyki. Znane i cenione jest działanie melisy w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Coraz więcej badań wskazuje na to, że zioło to może mieć zastosowanie w leczeniu objawów niestrawności (rozstrój żołądka), zespołu jelita drażliwego (nerwica jelit) i refluksu. Oprócz kwasu rozmarynowego zawiera cytral, cytronelal, linalol, geraniol i beta-kariofilen, z których każdy ma właściwości przeciwskurczowe (spazmolityczne) i wiatropędne.

Zewnętrznie stosowane wyciągi melisy miały znosić bóle stawowe, a także być pomocne w leczeniu czyraków i owrzodzeń.

Nadmiar melisy – skutki uboczne

Melisa lekarska jest uważana za bezpieczne zioło, ale do krótkotrwałego stosowania. Nadmiar melisy może wywołać skutki uboczne i działania niepożądane.

Skutki uboczne picia melisy w nadmarze mogą obejmować:

  • bóle głowy,
  • mdłości,
  • wzdęcia i gazy,
  • wymioty,
  • niestrawność,
  • zawroty głowy,
  • ból brzucha,
  • bolesne oddawanie moczu,
  • lęk i pobudzenie.

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zwiększa się wraz z wielkością dawki. Można zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia, spożywając mniej niż 2 gramy melisy dziennie.

Nie zaleca się długotrwałego stosowania lub nadużywania melisy. Nie powinna być stosowana jednorazowo dłużej niż cztery miesiące bez przerwy. Bezpieczniej jest jednak przerwać stosowanie melisy lub suplementów z melisą na jeden tydzień po każdych trzech tygodniach używania. Nagłe przerwanie długotrwałego stosowanie może wywołać lęki. [6]Demirci K, Akgönül M, Demirdaş A, Akpınar A. Does Melissa officinalis cause withdrawal or dependence?Med Arch. 2015;69(1):60–61. doi:10.5455/medarh.2015.69.60-61

Nadmiar melisy może potencjalnie wpływać na czynność tarczycy, spowalniając produkcję hormonów tarczycy.

U niektórych osób podczas stosowania miejscowego preparatu z melisy może dojść do rozwoju alergii, znanej jako kontaktowe zapalenie skóry. Należy nałożyć niewielką ilość preparatu na przedramię i odczekać 24 godziny, aby sprawdzić, czy nie pojawiło się zaczerwienienie, wysypka lub podrażnienie. Poważne reakcje alergiczne są rzadkie. Nie stosuj bezpośrednio na skórę nierozcieńczonego olejku melisowego.

Melisa – przeciwwskazania

Herbata z melisy może spowolnić krzepnięcie krwi. Jeśli jesteś umówiona/-y na operację, zaprzestań jej stosowania na co najmniej dwa tygodnie, aby uniknąć nadmiernego krwawienia.

Zanim zaczniesz stosować preparaty z melisą, skonsultuj się z lekarzem, jeśli przyjmujesz:

  • leki na jaskrę,
  • leki tarczycowe,
  • barbiturany,
  • środki uspokajające,
  • leki wpływające na serotoninę.

Należy unikać stosowania wyciągów i suplementów z melisy u dzieci poniżej 12 lat, kobiet w ciąży i karmiących piersią ze względu na brak wystarczających badań. [7]PeaceHealth. n.d. Health Topics A-Z. https://www.peacehealth.org/medical-topics/id/hn-2135002

Melisa w czasie ciąży

Chociaż brak dokładnych badań, istnieją raporty informujące, że melisa stymuluje menstruację i może powodować zmiany hormonalne.

Badania na szczurach wykazały anty-gonadotropowe działanie (gonadotropina to hormon produkowany w trakcie ciąży przez zarodek, a potem przez łożysko). [8]Herbal Medicines in Pregnancy and Lactation; Mills, Dugoua, Perri; 2006

Kobiety w ciąży nie powinny używać olejku z melisy.

Herbata z melisy – jak parzyć?

  1. Umieść garść świeżych liści melisy lub 1 łyżkę suszonych liści w sitku do herbaty, w czajniku, dużej filiżance lub kubku.
  2. Zalej gorącą wodą i zaparzaj przez 5 do 10 minut, pod przykryciem, aby zachować lecznicze olejki. Im dłużej liście będą parzone, tym mocniejszy będzie smak. Usuń sitko do herbaty i wyrzuć liście.
  3. Delikatny, cytrynowo-miętowy posmak dobrze komponuje się z miodem i plasterkiem cytryny.

Jak stosować melisę?

Może być spożywana jako herbata, przyjmowany jako suplement – kapsułki, tabletki lub proszek (np. magnez z melisą), wyciąg (ekstrakt), hydrolat, syrop z melisy, lub stosowana na skórę w balsamach i lotionach.

Olejek eteryczny z melisy (olejek melisowy) jest również popularny w aromaterapii, gdzie uważa się, że sprzyja uspokojeniu i łagodzi stres.

Melisa – zbiór i suszenie

Liście i ulistnione szczyty pędów długości ok. 10-15 cm zbiera się na początku kwitnienia w maju, czerwcu lub sierpniu, w dni suche, po obeschnięciu rosy. Kwitnie niebiesko-białymi, żółto-białymi lub liliowo-białymi kwiatami.

Jak suszyć? Ziele melisy należy suszyć rozłożone cienką warstwą w miejscach ocienionych lub w suszarniach w temp. nie wyższej niż 35°C.

Bibliografia[+]

Przewiń do góry