Tatarak Zwyczajny (kłącze tataraku) – właściwości, przeciwwskazania i skutki uboczne

Kłącza tataraku zwyczajnego (Acorus calamus) są wykorzystywane do licznych celów leczniczych. Zioło to jest stosowane zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Ma zastosowanie m.in. na żołądek, jelita, depresję. Posiada właściwości uspokajające i przeciwdepresyjne. Jest także używany jako narkotyk.

Tatarak zwyczajny jest byliną, rośnie nad brzegami jezior i stawów, a także wolno płynących rzek. Występuje w całej Europie, w Środkowej i Wsch. Azji, a także w Ameryce Płn.

Inne nazwy: tatarak pospolity, kalmus, łącz, łobzie, lepich, bluszcz, ajer, szuwar, tatarskie ziele, tatarczuch.

Surowce lecznicze: kłącze tataraku, olejek eteryczny

Substancje lecznicze:

Związki gorzkie, garbniki, aminy, węglowodany, kwasy organiczne i sole mineralne. [1]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

W olejku eterycznym występują składniki: α- i β-azaron, cyperenon, cyperol, akoryna, akorytyna, kariofilen, izoazaron, saflor, eugenol, kamfora, octan geranylu, cyperdin, spatulenol, borneol, linalol i kwas linolenowy. [2]Anna Kędzia, Andrzej W. Kędzia. Przeciwbakteryjna aktywność olejku tatarakowego (Oleum Calami) wobec bakterii beztlenowych. Borgis – Postępy Fitoterapii 2/2019, s. 96-101 | … Continue reading

Kłącze tataraku – właściwości lecznicze

  • żołądkowe
  • rozkurczowe
  • antybakteryjne
  • przeciwrobacze
  • przeciwzapalne
  • uspokajające
  • antydepresyjne

Zastosowanie tataraku

Kłącze tataraku na żołądek

Kłącze tataraku pobudza aktywność przewodu pokarmowego, zwiększając wydzielanie soku żołądkowego, przyspiesza trawienie i przyswajanie pokarmów. Powoduje zwiększenie produkcji mukopolisacharydów – substancji, z których tworzy się w żołądku warstwa ochronna śluzu, zabezpiecza ona przed samotrawieniem. Może mieć zastosowanie w leczeniu choroby wrzodowej [3]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Kłącze tataraku na jelita i drogi żółciowe

Olejki eteryczne i substancje gorzkie z kłączy tataraku zwiększają produkcję żółci przez wątrobę, a także zwiększają wytwarzanie moczu przez nerki. W stanach wzmożonego napięcia i skurczu mięśni jelit i dróg żółciowych – powodują rozluźnienie mięśni oraz przywrócenie prawidłowej czynności skurczowej jelit i dróg żółciowych. Znoszą przykre objawy bólów i kolek, jakie towarzyszą takim stanom. [4]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Korzeń tataraku jako narkotyk

Tatarak występujący w Polsce wykazuje słabe działanie uspokajające, natomiast ten rosnący w Indiach i Kanadzie może być używany jako środek nasenny. Tatarak był używany jako halucynogenny narkotyk od czasów starożytnych. [5]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7 Olejek z tataraku zwyczajnego podany w dużej dawce wywołuje głównie omamy wzrokowe oraz podobne do tych po zażyciu LSD. Konsekwencją częstego stosowania tej substancji może być zwiększone ryzyko zachorowania na raka. [6]Przemysław Miller. Tatarak jak LSD, halucynogenna purchawka, toksyczna makrela. Nasza psychoaktywna fauna i flora. 2020. www.focus.pl [dostęp 10-05-2021]

Tatarak zwyczajny na depresję

W badaniu klinicznym w pięćdziesięciu przypadkach depresji Acorus calamus (500 mg w dawce 2 tabletki trzy razy dziennie po posiłku z wodą) podawany przez sześć tygodni wykazał zmniejszenie stopnia nasilenia depresji i lepszą rehabilitację. Stwierdzono również znaczącą poprawę w ocenie objawów. Stopień poprawy przed i po leczeniu był znaczące. [7]Imam H, Riaz Z, Azhar M, Sofi G, Hussain A. Sweet flag (Acorus calamus Linn.): An incredible medicinal herb. Int J Green Pharm 2013; 7:288-96. (ang.)

Właściwości antybakteryjne tataraku zwyczajnego

Kłącze tataraku zawiera substancje bakteriobójcze i ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe, co jest korzystne w przypadkach nadmiernej fermentacji w jelitach. [8]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Wodne i etanolowe ekstrakty z tataraku zwyczajnego (Acorus calamus) były oceniane pod kątem aktywności przeciwbakteryjnej wobec klinicznie Bacillus subtilis, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Proteus mirabilis, Pseudomonas aeruginosa.

Ekstrakty etanolowe z A. calamus były aktywne wobec wszystkich badanych szczepów bakterii, podczas gdy ekstrakt wodny był całkowicie nieaktywny wobec badanych szczepów bakterii Gram-ujemnych (E. coli, P. mirabilis i P. aeruginosa) i wykazywał umiarkowane właściwości przeciwbakteryjne wobec bakterii Gram-dodatnich B. subtilis i Stap. aureus w wysokim stężeniu (200ml). [9]Imam H, Riaz Z, Azhar M, Sofi G, Hussain A. Sweet flag (Acorus calamus Linn.): An incredible medicinal herb. Int J Green Pharm 2013; 7:288-96. (ang.)

Olejek tatarakowy wykazał właściwości antybakteryjne i wysoką aktywność wobec badanych bakterii beztlenowych. Najbardziej wrażliwymi bakteriami Gram-ujemnymi były Bacteroides ureolyticus, Porphyromonas asaccharolytica i Porphyromonas levii. Ziarniaki Gram-dodatnie były bardziej wrażliwe na olej z tataraku niż pałeczki Gram-dodatnie. [10]Anna Kędzia, Andrzej W. Kędzia. Przeciwbakteryjna aktywność olejku tatarakowego (Oleum Calami) wobec bakterii beztlenowych. Borgis – Postępy Fitoterapii 2/2019, s. 96-101 | … Continue reading

Tradycyjne zastosowanie tataraku zwyczajnego

Wewnętrznie tatarak ma zastosowanie w szerokim zakresie chorób. Jest skuteczny w przypadku dolegliwości trawiennych, takich jak wzdęcia, utrata apetytu, tępy ból brzucha i robaki. Proszek z tataraku podany z letnią wodą z solą, wywołuje wymioty i uwalnia od flegmy, łagodzi kaszel i astmę.

W reumatyzmie, gorączce reumatycznej gorączce i zapaleniu stawów, pasta stosowana zewnętrznie łagodzi ból i opuchliznę. [11]Imam H, Riaz Z, Azhar M, Sofi G, Hussain A. Sweet flag (Acorus calamus Linn.): An incredible medicinal herb. Int J Green Pharm 2013; 7:288-96. (ang.)

Kłącze tataraku może być używane do żucia przy bólach zębów. Ma także zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych dziąseł, bólów zębów, w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. [12]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Odwar z tataraku można używać na włosy w przypadkach łupieżu do wcierania w skórę głowy. [13]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Olejek tatarakowy może być używany do wcierań przeciwbólowych w przypadkach bólów stawów, gośćcu oraz nerwobólach. [14]Leszek Marek Krześniak, Apteczka Ziołowa, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1988, ISBN 83-217-2738-7

Ekstrakt z tataraku zywczajnego wchodzi w skład takich preparatów leczniczych, jak: Gastro, Gastrochol, Gastrin, Urogran, Calmagina, Wikalina, Dentosept.

Kłącze tataraku – przeciwwskazania i skutki uboczne

  • Najczęstszym skutkiem ubocznym stosowania kłączy tataraku są wymioty. Zanotowano również przyspieszoną akcję serca i spowolnione ruchy jelit.
  • Trzy z czterech gatunków tataraku występujących na świecie zawierają substancję chemiczną zwaną beta-azaronem, która może mieć toksyczne działanie i skutki uboczne, takie jak długotrwałe wymioty, halucynogenne, rakotwórcze i genotoksyczne działanie zależne od dawki. [15]Imam H, Riaz Z, Azhar M, Sofi G, Hussain A. Sweet flag (Acorus calamus Linn.): An incredible medicinal herb. Int J Green Pharm 2013; 7:288-96. (ang.)

    Chociaż, znaczące dane przemawiają za terapeutycznym potencjałem kłączy tataraku zwyczajnego w leczeniu różnych dolegliwości, jest niewiele rozstrzygających dowodów dotyczących jego toksyczności. Tak więc, do użytku terapeutycznego może być dopuszczalny jedynie niski poziom β-asaronu.

    Zawartość beta-azaronu może się znacznie różnić w zależności od gatunku, od 0% do 96%. Ponadto, poziom β-azaronu może być zminimalizowany przez proces odwaru. Tak więc niektóre produkty mogą być bezpieczniejsze od innych. [16]„Opinion of the Scientific Committee on Food on the presence of beta-asarone in flavourings and other food ingredients with flavouring properties” (PDF). European Commission, Scientific … Continue reading
  • Tatarak zwyczajny może obniżyć ciśnienie krwi. Teoretycznie, przyjmowanie tataraku może spowodować, że ciśnienie krwi stanie się zbyt niskie u osób z niskim ciśnieniem krwi.
  • Tatarak zwyczajny może wpływać na ośrodkowy układ nerwowy. W połączeniu z lekami stosowanymi w trakcie i po zabiegach chirurgicznych może powodować nadmierną senność. Jeśli stosujesz tatarak mimo obaw dotyczących bezpieczeństwa, przestań go stosować co najmniej 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.
  • Tatarak zwyczajny jest niebezpieczny w przypadku doustnego przyjmowania w czasie ciąży lub karmienia piersią. Należy więc unikać jego stosowania. [17]https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-778/calamus
  • Tatarak zwyczajny może wchodzić w interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi i nasennymi. Może nasilać działania niepożądane niektórych leków stosowanych w leczeniu depresji. Przyjmowanie kłącza tataraku wraz z lekami uspokajającymi może spowodować nadmierną senność. [18]https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-778/calamus

Zbiór i suszenie tataraku

Kłącza tataraku wydobywa się wiosną lub jesienią.

Po umyciu i okorowaniu można je suszyć w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35°C.

Przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach i chronić przed światłem.

Bibliografia[+]

Przewiń do góry