Jak zrobić wyciąg, napar, wywar, macerat lub nalewkę z ziół?

W jakiej postaci stosować zioła? Jak prawidłowo parzyć zioła? Co to jest i jak zrobić wywar, napar lub wyciąg z ziół (alkoholowy i wodny) nasiadówkę? Jak pić zioła? Przygotowanie i parzenie ziół. Znajomość ziół i ich składników zapewni najlepsze wyniki.

Nalewka (wyciąg z ziół, maceraty alkoholowe)

Nalewki ziołowe są alkoholowymi wyciągami z wysuszonych ziół i surowców. Owoce muszą być bardzo dojrzałe. Te, które zawierają mało miąższu (jarzębina, tarnina) należy zbierać po pierwszych przymrozkach lub przechowywać przez kilka dni w zamrażalce. Owoce pestkowe trzeba wydrylować.

Jak zrobić nalewkę ziołową? Najlepiej przygotowywać nalewki w gąsiorze lub dużym słoju. Zioła (powinny zajmować maksymalnie 1/3 jego objętości) należy zalać spirytusem. Po kilku dniach wyciąg taki nadaje się do spożycia, zwykle w ilości kilkunastu kropli na kieliszek wody 2-3 razy dziennie. W przypadku stosowania tych wyciągów zewnętrznie, np. do okładów czy płukania śluzówek, należy je rozcieńczać odpowiednią ilością wody.

Inną postacią wyciągów alkoholowych jest stabilizowany alkoholem wyciąg ze świeżych ziół leczniczych. Uzyskuje się je przez zalanie rozdrobnionego surowca roślinnego lub soków tych roślin gorącym alkoholem, który unieczynnia enzymy rozkładające substancje czynne zawarte w tym zielu.

Wyciąg wodny z ziół (macerat, maceracja)

Macerat to wodny wyciąg na zimno.

Stosowanie zimnych wyciągów może być bardziej korzystne w przypadku ziół, takich jak mięta pieprzowarumianek, drapacz lekarski i prawoślaz. Jest to zwykle spowodowane obecnością śluzów lub substancji gorzkich, które są do pewnego stopnia denaturowane przez wrzącą wodę.

Maceracja ziół zimną wodą rozkłada następujące substancje roślinne: cukry, białka, ciała albuminowe, gumy, substancje śluzowate, pektyny, kwasy roślinne, substancje barwiące, wiele soli mineralnych, glikozydy, niektóre alkaloidy, większość soli alkaloidowych i odrobinę olejków eterycznych.

Kora oczaru wirginijskiego, szakłaka amerykańskiego, sumaka, wiązu czerwonego i kruszyny bardzo dobrze uwolni swoje składniki w wyciągu z ziół. Korzenie sarsaparilli i żywokostu są również dobrymi kandydatami do maceracji.

Macerat można przyrządzić m.in z z żywokostu, nagietka, marchwii, pokrzywy, dziurawca lub kasztanowca.

Jak zrobić wyciąg z ziół (ekstrakt ziołowy, macerat)?

Do przygotowania zimnego wyciągu stosuje się standardowy stosunek 1:32. (Jedna pocja ziela i 32 porcje wody) Jeśli stosuje się suszone zioła, należy zwilżyć zioła przed zaparzeniem. Umieść rozdrobnione zioła luźno w wiązanej torbie z muślinu i włóż do słoika, tak żeby unosiły się w wodzie. Ta metoda jest konieczna, aby umożliwić przepływ czystej wody przez torebkę z ziołami, podczas gdy woda z ekstraktami ziołowymi krąży w dół. To „przemieszczenie krążenia” wymusi następnie czystą wodę z powrotem na górę słoja, w którym pływają zioła.

Odstawić do macerowania na 6-10 godzin w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej. Następnie przecedzić, dokładnie odciskając i wypić w ciągu tego samego dnia. W przypadku twardych i trudno pęczniejących surowców korzystne jest krótkotrwałe ich podgrzanie.Jeśli macerat jest za silny, można go rozcieńczyć wodą według gustu.

Napar z ziół (herbatka ziołowa)

Napar z ziół jest jedną z najczęściej stosowanych form wyciągów.

Po rozdrobnieniu odpowiedniej ilości suszonych ziół, zalewamy je wrzątkiem i odstawiamy pod przykryciem na 10-15 minut. Napary ziołowe można także podgrzewać, ale nie powinny się gotować.

Napary z ziół są nietrwałą postacią leków i powinny być spożyte w dniu przyrządzenia.

Przykłady: napar z pokrzywy, herbata z lipy

Wywar z ziół

Wywar z ziół sporządza się głównie z twardych części roślin, jak korzenie, kora, nasiona.

Odpowiednią ilość surowca po uprzednim rozdrobnieniu zalewamy wodą i podgrzewamy aż do wrzenia, a następnie gotujemy przez kilka (3-5) minut. W przypadku roślin zawierających trudno rozpuszczalne substancje czas gotowania należy wydłużyć do 10 i więcej minut. Odstawiamy odwar na ok. 10 minut i po przecedzeniu możemy pić.

Wywary ziołówe podobnie jak napary powinny być użyte w tym samym dniu.

Inhalacje z ziół, parówka ziołowa

Inhalacje łagodzą katar, parówki ułatwiają oczyszczanie cery.

Zioła zalewa się wrzątkiem i pozostawia na 15 min. pod przykryciem do naciągnięcia.

Przy domowej inhalacji i parówce należy pochylić się nad naczyniem z naparem w odległości 30-40 cm i nakryć głowę ręcznikiem, tak, by para nie wydostawała się na zewnątrz.

Nasiadówka

Nasiadówki parowe są pomocne w leczeniu stanów zapalnych okolic intymnych.

Jak zrobić nasiadówkę?

Tak samo jak przy inhalacji, zalać zioła wrzątkiem i pozostawić na 15 min. pod przykryciem do zaparzenia. W przypadku nasiadówki należy przykucnąć nad miską. Zabieg powinien trwać 10-15 min.

Kompres (stempel ziołowy) i kataplazm

Kompresy i kataplazmy przykłada się na ciało w celu złagodzenia bólu, pobudzenia krążenia i leczenia schorzeń skóry.

Do przygotowania kompresu (okładu) lub stempla ziołowego potrzebny jest odwar lub napar (w zależności od potrzeb ciepły lub zimny). Czystą lnianą albo bawełnianą serwetkę zamacza się w ziołowym płynie i przykłada na skórę. Gorący stempel ziołowy okrywa się dodatkowo folią i kocem. By zbyt szybko nie ostygł, można również położyć na nim butelkę z gorącą wodą.

Kataplazmy podobne są do okładów, jednak w tym wypadku zamiast odwaru czy naparu stosuje się całe części roślin. Zioła zalewa się odrobiną wrzątku, a gdy lekko przestygną, nakłada się na skórę i przykrywa gazą.

Kataplazmy są bardziej skuteczne od kompresów.

Syrop

Syropy to wyciągi z suszonych lub świeżych ziół gotowanych w roztworze cukru aż do zgęstnienia.

Rozdrobnione zioła zalewa się letnią wodą i gotuje na wolnym ogniu. Gdy woda zacznie wrzeć, dodaje się miód lub cukier (zazwyczaj 2-4 łyżki na 2 1/2 l odwaru). uzyskany płyn podgrzewa się nie doprowadzając do wrzenia, aż zgęstnieje. Po przestudzeniu syrop należy zlać do ciemnych butelek i przechowywać w lodówce.

Syropy są szczególnie przydatne w leczeniu kaszlu.

Sok

Soki wyciskane przy pomocy np. sokowirówki mogą być spożywane same, a także z miodem, cukrem, dżemem, dodawane do galaretek, kisieli, napojów lub stabilizowane alkoholem. Np. sok z pokrzywy lub sok brzozowy

Ziołomiody

Substancje zawarte w ziołach mogą wzmocnić dobroczynne właściwości miodu (wzmacniają odporność, łagodzą kaszel). Prawdziwe ziołomiody są wytwarzane przez pszczoły karmione pożywką z dodatkiem ziół.

Samodzielnie można przygotować domową wersję. Łyżeczkę ziół miesza się z taką samą ilością miodu, np. spadziowego czy akacjowego.

Sałatka

Wiele roślin leczniczych może być spożywanych w postaci sałatek.

Pamiętać trzeba zawsze o wcześniejszym ich umyciu.

Olejek eteryczny

W warunkach domowych trudno jest uzyskać olejki eteryczne z ziół. Otrzymuje się je metodami laboratoryjnymi i przemysłowymi przez destylację parą wodną. Olejki te można kupić w aptekach, wchodzą one w skład wielu leków ziołowych i produktów spożywczych.

Ach po co, po co, po co nam żyć,
kiedy nie będzie wolno nam pić
herbatki, herbatki…
Bo póki, póki ciebie nam pić,
póty jak w niebie, jak w niebie nam żyć…

Jeremi Przybora, Kabaret Starszych Panów

Źródło:

  • Apteczka Ziołowa, L. M. Krześniak, Wyd. Sport i Turystyka
  • Cech, Richo (2000) Making Plant Medicine, Horizon Herbs